Yetkazib beruvchiga qarz: qabul hujjatlari bilan tekshirish

Yetkazib beruvchi akt yubordi: qarzingiz 120 mln so'm. Sizning daftaringizda esa 96 mln so'm. Bu holatda ikki xavf bor. Qarzni ortiqcha tan olsangiz, qabul qilgan tovaringizdan ortiq to'laysiz. Kam tan olsangiz, to'lov kechikadi, hamkor bilan munosabat yomonlashadi va keyingi yetkazib berish shartlari og'irlashadi. Kreditor qarzi tovar qabul qilinganidan paydo bo'ladi, shuning uchun uni tekshirishning eng ishonchli yo'li qabul hujjatlariga qaytishdir.

Yetkazib beruvchiga qarz nimadan iborat

Qarz quyidagi qismlardan yig'iladi:

• qabul qilingan tovar: kirim nakladnoylari;
• qaytarilgan tovar: yetkazib beruvchi qabul qilgani tasdiqlangan qaytarishlar;
• to'langan summalar: bank o'tkazmalari va kassa chiqimlari;
• avanslar: tovar kelmagan bo'lsa ham to'langan pullar;
• tuzatishlar: narx va chegirma bo'yicha hujjatlar.

Yakuniy qoldiq shu qismlarning yig'indisidan chiqadi. Bitta qism noto'g'ri bo'lsa, butun summa siljiydi. Avans alohida e'tibor talab qiladi: tovar kelmagan bo'lsa ham to'langan pul qarzdan ayriladi, yetkazib beruvchi esa uni boshqa hujjatga yozib qo'yishi mumkin.

Uch hujjatni yonma-yon qo'ying

Har bir yetkazib berish uchun uchta hujjat bo'ladi, ular bir-biriga mos kelishi kerak:

1. Yetkazib beruvchi nakladnoyi: u nima jo'natganini yozgan.
2. Sizning qabul dalolatnomangiz: omborda haqiqatda nima sanalgan va nima qabul qilingan.
3. Kirim hujjati daftarda: qaysi miqdor va narx bilan kiritilgan.

Farq qayerdan chiqqanini juftliklar ko'rsatadi. Nakladnoy va dalolatnoma o'rtasidagi farq yetishmovchilik yoki shikastlangan tovarni bildiradi: bunda yetkazib beruvchiga e'tiroz bildiriladi. Dalolatnoma va daftar o'rtasidagi farq esa omborda sanalgan miqdor hisobchiga boshqacha yetib kelganini ko'rsatadi. Nakladnoy va daftar o'rtasidagi farq odatda narxdan chiqadi.

Tekshirish qadamlari

Eng yirik summalardan boshlang: bir necha nakladnoy odatda farqning katta qismini beradi. Mayda qatorlarga keyin qaytasiz.

1. Yetkazib beruvchi aktidagi hujjatlar ro'yxatini daftaringizdagi ro'yxat bilan solishtiring.
2. Har bir nakladnoy uchun omborchining qabul dalolatnomasi bormi, tekshiring. Dalolatnomasiz nakladnoy bo'yicha qabul ishonchsiz.
3. Kirim miqdorini nakladnoy miqdori bilan solishtiring. Farq bo'lsa, sababi yozilganmi: yetishmovchilik, singan tovar, qaytarilgan.
4. Qaytarishlarni tekshiring: tovar jo'natilganmi, yetkazib beruvchi qabul qilganini tasdiqlaganmi.
5. To'lovlarni tekshiring: har bir to'lov qaysi hujjat yoki shartnoma uchun ekani yozilganmi.
6. Natijani jadvalga tushiring: hujjat, yetkazib beruvchi summasi, sizning summangiz, farq, sabab.

Shartli misol

Yetkazib beruvchi aktida 120 mln so'm, sizning daftaringizda 96 mln so'm. Farq 24 mln so'm. Jadval ko'rsatadi: 14 mln so'm — uchta nakladnoy, ularda omborchi dalolatnomasida yetishmovchilik yozilgan, lekin yetkazib beruvchiga hech qachon xabar berilmagan; 6 mln so'm — qaytarilgan tovar, yetkazib beruvchi uni qabul qilganini tasdiqlamagan; 4 mln so'm — narx farqi. Natijada «24 mln so'm bahslimi?» degan savol uchta aniq masalaga ajraldi. Birinchisi uchun yetishmovchilik dalolatnomasi yuboriladi, ikkinchisi uchun qaytarish tasdig'i so'raladi, uchinchisi shartnoma narxiga ko'ra hal etiladi.

Bahsli va bahssiz summani ajratish ham muhim. 96 mln so'm ikkala tomon tan olgan qism bo'lsa, uni o'z vaqtida to'lash hamkor ishonchini saqlaydi, bahsli 24 mln so'm esa alohida kelishuv mavzusi bo'lib qoladi. To'lov tartibi va muddatlari bo'yicha qaror shartnomaga bog'liq. Katta summalarda buxgalter yoki yurist bilan maslahatlashing.

Jadvaldagi har bir farqli qatorga mas'ul odamni va muddatni yozing: omborchi dalolatnomani topadi, hisobchi kirimni tekshiradi, sotib olish bo'limi yetkazib beruvchi bilan gaplashadi.

Odatiy xatolar

• Aktni qabul hujjatlari bilan solishtirmasdan imzolash.
• Omborchi yetishmovchilikni yozgan, lekin hisobchi uni yetkazib beruvchiga bildirmagan.
• Qaytarishni jo'natish bilan «yopilgan» deb hisoblash, tasdiqni so'ramaslik.
• Avansni qarzdan ayirishni unutish.

Xulosa

Yetkazib beruvchi aktini tekshirishning eng ishonchli yo'li — uni tovar bilan bog'lash: nakladnoy, dalolatnoma va kirim hujjati uchalasi bir-biriga mos kelishi kerak. Shunda farqning har bir so'mi hujjatga bog'lanadi va muzokara oson bo'ladi. SkladQarz kreditor qarzini qabul qilingan tovar bilan bog'laydi: qabul hujjati, qaytarish va to'lov bitta qatorga tushadi, farq esa sababi va javobgari bilan reestrga yoziladi.