O'zaro hisob-kitob: ikki tomonlama qarzni yopish tartibi

Siz hamkordan tovar olasiz va unga qarzdorsiz. Shu bilan birga o'sha hamkorning o'zi sizdan boshqa tovar olgan va sizga qarz. Ikki tomonlama qarz bor, pul esa ikki marta aylanib yuribdi: siz to'laysiz, u ham to'laydi. Bunday holatda ko'pincha o'zaro hisob-kitob (zachet) qo'llaniladi: ikkala summa bir-biriga qarshi yopiladi va faqat farqi to'lanadi. Yo'l oddiy ko'rinadi, lekin hujjat tartibi buzilsa, ikkala tomon qarzni turlicha ko'radi. Quyida zachetni tartib bilan o'tkazish qadamlari.

Zachet nima va qachon mumkin

Zachet qarama-qarshi talablarni o'zaro yopishdir. Odatda quyidagi shartlar bo'lishi kerak:

• ikkala qarz bir xil tomonlar o'rtasida: siz va aynan shu hamkor;
• ikkala talab pul bilan o'lchanadi va to'lov muddati kelgan yoki shartnomada hisob-kitob imkoni yozilgan;
• qarzlar bahssiz: har ikki tomon summani tan oladi;
• tomonlar o'zaro hisob-kitobga yozma rozilik bergan.

Qaysi muddatda, qaysi shaklda (bir tomonlama ariza yoki ikki tomonlama kelishuv) rasmiylashtirish mumkinligi shartnoma va amaldagi qonunchilikka bog'liq, shuning uchun yurist bilan maslahatlashing. Soliq oqibatlari bo'yicha, masalan, QQS va daromad hisobiga ta'siri haqida buxgalteringizdan so'rang.

Qadamlar

1. Avval akt sverka qiling. Ikkala qarzni alohida aktda tasdiqlang: biz qancha qarzmiz va hamkor qancha qarz. Tasdiqlanmagan summani yopib bo'lmaydi.
2. Qaysi shartnomalar va hujjatlar yopilishini yozing. Zachetda har bir qarz uchun shartnoma, nakladnoy va sanasi ko'rinishi kerak.
3. Yopiladigan summani aniqlang: u ikkala qarzning kichigiga teng.
4. Zachet hujjatini tuzing va ikki tomon imzolasin. Unda kamida: tomonlar, sana, ikkala talabning asosi, yopiladigan summa, yopilgandan keyingi qoldiq bo'lsin.
5. Hujjatni ikkala tomonda bir sanada dasturga kiriting. Bir tomon yanvarda, ikkinchisi fevralda kiritsa, aktda yana farq chiqadi.
6. Zachetdan keyingi yangi akt sverkani oling. Qoldiq ikkala daftarda bir xil bo'lishi kerak.

Shartli misol

Siz yetkazib beruvchiga 30 mln so'm qarzsiz. Shu kompaniya o'zi sizdan 22 mln so'mlik tovar olgan va hali to'lamagan. Aktlar bilan ikkala summa tasdiqlandi. Zachet summasi 22 mln so'm: qarzingiz 30 dan 8 mln so'mga tushadi, hamkorning qarzi esa to'liq yopiladi. 8 mln so'mni odatdagidek pul bilan to'laysiz. Hujjatda ikki guruh hujjat sanab o'tiladi: sizning xaridlaringiz nakladnoylari va hamkorga sotuvlaringiz nakladnoylari. Zachetdan keyingi yangi aktda qoldiq ikkala tomonda 8 mln so'm bo'lishi kerak.

Zachetdan keyin dasturda nimani tekshirish

Hujjat imzolangani ish tugadi degani emas. Zachet dasturga kiritilgach, hamkor kartochkasini oching va uch narsani ko'ring. Birinchisi, ikkala yo'nalish bo'yicha, ya'ni kreditor va debitor qarzi bo'yicha qoldiq aynan zachet summasiga kamaygan. Ikkinchisi, bir nechta shartnoma bo'lsa, summa aynan hujjatda ko'rsatilgan shartnomalardan ayirilgan, dastur uni o'zi eng eski hujjatga tarqatib yubormagan. Uchinchisi, qolgan qarz uchun to'lov muddati o'zgarmagan yoki yangi muddat yozma kelishilgan. Qarzlar teng bo'lmasa, bu normal holat: kichik summa to'liq yopiladi, kattasi shu summaga kamayadi, qolganini odatdagidek to'laysiz. Qarz zanjirida uchinchi tashkilot qatnashsa (uch tomonlama zachet), tartib murakkablashadi va uni yurist ko'rib chiqishi kerak. Imzolangan hujjat nusxasini hamkor papkasida saqlang: keyingi akt sverkada birinchi bo'lib shu hujjat so'raladi.

Nimaga ehtiyot bo'lish

• Muddati hali kelmagan yoki bahsli qarzni zachetga kiritmaslik. Keyin bahs chiqsa, yopilgan summa yana munozaraga aylanadi.
• Komissiyadagi sotilmagan tovarni qarz deb hisoblamaslik: u hali hamkorning qarzi emas.
• Bir nechta shartnoma bo'lsa, zachet qaysi shartnomalar o'rtasida ekanini aniq yozish. Aks holda dastur summani eng eski hujjatga o'zi taqsimlashi mumkin.
• Valyutadagi qarzlarni kurs farqini hisobga olmasdan bir-biriga qarshi qo'ymaslik. Buni buxgalter shartnoma bo'yicha hisoblasin.
• Zachet hujjatini faqat bir tomonda saqlash. Ikkala tomonda imzolangan nusxa turishi kerak.

Xulosa

Zachet qarzni yopishning qulay yo'li, lekin faqat tasdiqlangan summa, aniq asos va ikki tomonlama hujjat bo'lsa. Tartib buzilsa, tejalgan pul o'rniga yangi bahs chiqadi. SkladQarz hamkor bilan qarama-qarshi qarzlarni jo'natma va qabul hujjatlari bo'yicha qatorma-qator tekshiradi, shu bilan zachetga tayyor, tasdiqlangan summalarni va dalolatnoma loyihasini beradi.