Yetkazib beruvchiga avans: tovar kelguncha hisobda qanday turadi

Yetkazib beruvchiga 30 mln so'm avans to'landi, tovar esa hali kelmagan. Bu kimning qarzi? Hisob nuqtai nazaridan yetkazib beruvchining sizga qarzi: u tovarni yetkazishi yoki pulni qaytarishi kerak. Ammo daftarda bu qarz ko'pincha «ko'rinmaydi»: pul chiqib ketgan, tovar omborda yo'q, daftarda esa faqat to'lov qatori qolgan. Avans akt sverkada eng ko'p chalkashadigan joylardan biri, chunki u qoldiqning yo'nalishini o'zgartiradi. Quyida avans aktda qanday ko'rinishi, uni qanday yuritish va muddatini qanday nazorat qilish. Soliq bo'yicha hisob tartibini buxgalter bilan kelishing; bu yerda hisob tomoni.

Avans aktda qanday ko'rinadi

Tovar kelguncha avans sizning ma'lumotingizda «berilgan avans», yetkazib beruvchi aktida esa «olingan avans» bo'lib turadi. Ikkala yozuv bir xil bo'lsa, hamma narsa joyida. Muammo shu yerda: bir tomon avansni to'lov deb yozadi, ikkinchisi uni «umumiy hisob»ga qo'yadi va keyin boshqa yetkazib berish qarziga ayiradi. Natijada:

• sizning daftaringizda yetkazib beruvchi sizga 30 mln so'm qarzdor;
• uning aktida esa qoldiq nolga teng yoki sizning qarzingiz kamaygan;
• akt sverkada 30 mln so'mlik farq paydo bo'ladi.

Yetkazib beruvchiga boshqa tovar bo'yicha qarzingiz ham bo'lsa, avansni shu qarz hisobiga o'tkazish mumkinmi, degan savol tug'iladi. Bu shartnomaga va ikkala tomonning roziligiga bog'liq. Kelishuvsiz avans va qarzni bir qatorda «qoplash» xatoga olib keladi, chunki hamkor aktida ular alohida turadi. Bunday o'zaro yopish yozma hujjat bilan rasmiylashtiriladi.

Qismli yetkazishda avans qisman yopiladi, qolgan qismi tovar kelgunga qadar «ochiq avans» bo'lib turadi. Shuning uchun har bir yetkazib berish hujjati qaysi avansni qancha yopganini ko'rsatishi kerak.

Avans reestri

Avanslar uchun Excel'da oddiy reestr yuriting. Ustunlari:

• yetkazib beruvchi va shartnoma;
• to'lov sanasi va summasi;
• qaysi buyurtma yoki hisob uchun to'langani;
• kutilgan yetkazish sanasi;
• yetkazilgan summa;
• ochiq avans qoldig'i;
• holat va mas'ul.

Reestr haftada bir marta yangilanadi. Uning yordamida aktdan oldin yetkazib beruvchilar bo'yicha ochiq avanslar summasini bir qarashda ko'rasiz va akt bilan solishtirasiz.

Muddatni nazorat qilish

Avans uzoq turib qolsa, u tovarsiz berilgan pulga aylanadi. Shuning uchun:

• kutilgan yetkazish sanasi o'tgan kunning o'zida eslatma yuboring;
• bir haftadan keyin yozma so'rov yuboring: tovarni qachon yetkazadi yoki avansni qaytaradi;
• 30 kundan eski avanslarni alohida ro'yxatga oling va haftalik hisobotda rahbarga ko'rsating;
• narx o'zgargan bo'lsa, avans to'langan bo'lsa ham, yangi narxni yozma kelishib oling.

Avans qancha uzoq tursa, uni qaytarish yoki tovarga aylantirish shuncha qiyinlashadi: kontakt shaxslar almashadi, narxlar o'zgaradi, hujjatlar esa unutiladi. Avansni qaytarish, jarima yoki yetkazishni davom ettirish masalalari shartnomaga bog'liq, shuning uchun muhim summalarda yurist bilan maslahatlashing.

Shartli misol

Yetkazib beruvchiga 30 mln so'm avans to'langan. Ikki yetkazish bo'ldi: 12 mln so'mlik va 10 mln so'mlik tovar. Ochiq avans qoldig'i 30 − 12 − 10 = 8 mln so'm. Shartnomadagi yetkazish muddati tugaganiga 15 kun bo'ldi. Hisobchi reestrdan buni ko'radi, yetkazib beruvchi aktida esa 8 mln so'mlik avans qoldig'i yo'q: u pulni boshqa hujjatga yozib qo'ygan. Farq 8 mln so'm. Ish tartibi: avval to'lov hujjati va uning izohi tekshiriladi, keyin yetkazib beruvchidan ikki variantdan biri so'raladi, ya'ni qolgan tovarni yetkazish yoki 8 mln so'mni qaytarish. So'rov yozma yuboriladi va sanasi reestrga yoziladi.

Odatiy xatolar

• Avansni to'lov izohisiz «umumiy hisob»ga yuborish.
• Avansni qarz deb hisoblash: qoldiqning belgisini teskari yozish.
• Muddatni nazorat qilmaslik: avans oylab «osilib» qoladi.
• Qismli yetkazishdan keyin avans qoldig'ini qayta hisoblamaslik.
• Yetkazib beruvchining hujjatida avans yopilgani ko'rsatilganini tekshirmaslik.

Xulosa

Avans to'langan tovar kelmaguncha yetkazib beruvchining qarzi bo'lib qoladi, lekin buni hujjat, reestr va muddat nazorati ushlab turmasa, hisobda «yo'qolib» ketadi. SkladQarz yetkazib beruvchi qarzini qabul qilingan tovar bilan bog'laydi: qabul hujjati, qaytarish va to'lov, shu jumladan avans, bitta qatorga tushadi, farq esa sababi va javobgari bilan reestrga yoziladi.