Konsignatsiya, komissiya va javobgar saqlash: farqi nimada

Bir hamkor omboringizga tovar qo'ydi va buni «konsignatsiya» dedi. Boshqasi «komissiya» dedi. Uchinchisi oddiygina «javobgar saqlashga qoldiryapman» dedi. Tovar uchala holatda ham sizning omboringizda turadi, hisobi esa uchala holatda boshqacha. Bu nomlar amaliyotda tez-tez aralashtiriladi, shuning uchun so'zdan ko'ra shartnomada nima yozilgani muhim. Quyida uchala shaklni bir necha savol bo'yicha solishtiramiz va akt sverkada qanday ko'rinishini ko'ramiz. Huquqiy tasnif va soliq masalalarini yurist hamda buxgalter bilan ko'rib chiqing; bu yerda hisob tomoni.

Uchta savol

Qaysi nom yozilganidan qat'i nazar, shartnomani shu uch savol bilan tekshiring:

1. Tovar kimniki? Egalik kimda qolgan va u sotilgunga qadar o'tadimi.
2. Sotish huquqi kimda? Siz sotasizmi yoki faqat saqlaysizmi, sotsangiz kimning nomidan.
3. Pul qachon va nima uchun to'lanadi? Sotilgan tovar uchunmi, saqlash uchunmi, yoki sotuvdan qat'i nazar, muddatdami.

Uch shakl yonma-yon

Javobgar saqlash

Tovarning egasi o'zgarmaydi, siz uni faqat saqlaysiz va sota olmaysiz. Ombor xizmati uchun haq to'lanadi yoki to'lanmaydi. Hisobda tovar o'z qoldig'ingizga kirmaydi, aktda esa qarz sifatida paydo bo'lmaydi: faqat saqlash haqi bo'lishi mumkin. Asosiy qoida: tovar alohida joyda va alohida hisobda turadi. Uni qayta qadoqlash, boshqa joyga ko'chirish yoki namuna sifatida berish ham faqat egasining yozma roziligi bilan bajariladi, aks holda keyin qoldiq tushunarsiz bo'lib qoladi.

Komissiya

Tovar egasi (komitent) uni sotish uchun sizga topshiradi. Siz o'z nomingizdan, ammo egasi hisobiga sotasiz va haq olasiz. Sotilgan tovar bo'yicha egasi oldida to'lov majburiyati paydo bo'ladi, sotilmagani esa egasiniki bo'lib qoladi. Aktda qarz sotilgan miqdor bo'yicha ko'rinadi, miqdor esa hisobot bilan tasdiqlanadi.

Konsignatsiya

Bu so'z turli korxonalarda turlicha ishlatiladi. Ko'pincha u tovar sotilguncha egasida qolishini, sotilgan qismi uchun to'lov kelishilgan muddatda berilishini va sotilmaganini qaytarish mumkinligini anglatadi, ya'ni komissiyaga yaqin. Ba'zi shartnomalarda esa tovar sizga o'tadi va to'lov faqat sotuvdan keyin kechiktiriladi, bu esa nasiyaga o'xshaydi. Shuning uchun bu yerda nomga emas, shartnoma matniga qarang.

Akt sverkada qanday ko'rinadi

• Javobgar saqlash: tovar summasi aktda yo'q, faqat saqlash xizmati bo'lsa, uning haqi.
• Komissiya: sotilgan miqdor bo'yicha egasiga qarz, komissiya haqi ushlangan holda. Sotilmagan tovar qarz emas.
• Konsignatsiya: shartnomaga qarab komissiyadek yoki nasiyadek. Qaysi biri ekanini shartnomadagi egalik va to'lov bandlari ko'rsatadi.

Eng ko'p xato shu yerda chiqadi: javobgar saqlashdagi tovar «qarz» qilib yoziladi yoki komissiya tovari o'z tovaringizga qo'shiladi. Natijada sanoqda ortiqcha, aktda esa tushunarsiz qator paydo bo'ladi. Buxgalter har bir begona tovar qaysi hisobda va qaysi hujjat bo'yicha turishini oldindan belgilab bersa, sanoq ham, akt ham ancha oson o'tadi.

Shartli misol

Omboringizda uchta hamkorning tovari bor: A (javobgar saqlash) 100 dona, B (komissiya) 100 dona, C (konsignatsiya, komissiyaga yaqin shartlar bilan) 100 dona. Egasiga to'lanadigan narx har birida 50 000 so'm. Sanoqda 300 dona begona tovar chiqadi va uni o'z tovaringizdan alohida yozish kerak. Oy davomida B va C dan 40 donadan sotdingiz. Hisoblaymiz: B bo'yicha 40 × 50 000 = 2 000 000 so'm egasiga to'lanadigan summa (komissiya haqidan tashqari), C bo'yicha ham xuddi shu summa, agar shartnomada to'lov sotuvdan keyin deb yozilgan bo'lsa. A bo'yicha esa sotuv bo'lmasligi kerak: sotuv bo'lgan bo'lsa, bu hisob masalasi emas, ruxsatsiz sotuv, ya'ni tartib buzilishi.

Odatiy xatolar

• Nomga qarab hisob yuritish, shartnoma bandlariga qaramaslik.
• Uch turdagi begona tovarni bitta joyda aralash saqlash.
• Javobgar saqlashdagi tovarni sotish yoki uni qarz qilib yozish.
• Sotilgan miqdor haqida egasiga o'z vaqtida hisobot bermaslik.

Xulosa

Uchala shaklda ham tovar sizning omboringizda, lekin egasi, sotish huquqi va to'lov sharti farq qiladi, hisob ham shunga qarab yuritiladi. SkladQarz begona tovarni o'z tovaringizdan ajratib sanaydi, hamkorlar kesimida berilgan, sotilgan, qaytarilgan va qolgan miqdorni ro'yxatga oladi hamda aktdagi qatorlarni shu ma'lumotlar bilan solishtiradi.