Hujjat sanasi va davr: oy oxiridagi hujjatlar qayerga tushadi

Oyning oxirgi kuni soat 17:30 da yuk jo'natildi. Sotuvchi nakladnoyni o'sha kuni yozdi, xaridor esa yukni ertasi kuni qabul qilib, hujjatni yangi oyga kiritdi. Bitta yuk ikki oyga tushdi, oy oxiridagi aktda esa farq paydo bo'ldi. Bu xato emas, bu ikki xil sana. Hujjatda sana bir nechta bo'ladi va hamkorlar davrni qaysi biriga qarab belgilashini kelishmasa, har oy oxirida aynan shu farq takrorlanadi. Quyida sanalar nima ekani, qaysi biri davrni belgilashi va oy oxiridagi hujjatlar bilan qanday ishlash. Shartnomadagi shartlar va soliq hisobi bo'yicha buxgalter va yurist bilan maslahatlashing.

Hujjatning bir nechta sanasi

Oddiy nakladnoyda ham kamida to'rtta sana bor:

• jo'natma sanasi: yuk ombordan chiqqan kun;
• hujjat sanasi: nakladnoyda yozilgan sana;
• qabul sanasi: xaridor tovarni haqiqatda olgan kun;
• kiritish sanasi: hujjat dasturga kiritilgan kun va vaqt.

To'lovda ham ikkita sana bor: bank o'tkazmasi berilgan kun va pul hamkor hisobiga tushgan kun. Oy o'rtasida bu farq sezilmaydi, oy chegarasida esa bitta hujjat ikki oyga ajralib ketadi. Ko'p hisob dasturlarida hujjat sanasi va kiritilgan vaqt alohida saqlanadi, shuning uchun qaysi sana akt va hisobotga tushishini oldindan bilib oling.

Davrni qaysi sana belgilaydi

Yagona to'g'ri javob yo'q, ammo bitta qoida bo'lishi shart: ikkala tomon bir xil sanani asos qilib olsin. Ko'pincha qarz tovar xaridorga topshirilgan, ya'ni qabul qilingan sanadan paydo bo'ladi deb olinadi, lekin shartnomada boshqacha yozilgan bo'lishi mumkin. Shuning uchun shartnomani oching, u yerda aniq javob bormi, ko'ring. Javob yo'q bo'lsa, hamkor bilan yozma kelishing va qoidani qo'shimcha kelishuvga yoki aktga izoh sifatida kiriting. Qoida qaysi sanaga tayansa ham, hujjatning o'z sanasini «aktga moslash uchun» o'zgartirmang: sana hujjat bilan birga haqiqiy hodisani aks ettirishi kerak.

Oy oxiridagi hujjatlar bilan ishlash

Chegara hujjatlar — oyning oxirgi kunlarida jo'natilgan, lekin qabul va kiritish keyingi oyga o'tgan hujjatlar. Ular bilan ishlash tartibi:

• oy tugashidan uch kun oldin chegara hujjatlar ro'yxatini yuritishni boshlang: jo'natma, sana, summa, qabul kutilayotgan kun;
• ro'yxatni hamkor bilan kelishing va aktga izoh sifatida qo'shing;
• hujjat sanasi haqiqiy jo'natma sanasiga mos bo'lsin; «orqaga sana» bilan yozmang;
• davr yopilgan bo'lsa, kech kelgan hujjatni keyingi oyga izoh bilan kiriting, davrni qayta ochmang;
• dasturda yopilgan davrga hujjat kiritishni cheklash imkoni bo'lsa, undan foydalaning, bu sozlama borligini dasturingizda tekshiring;
• to'lovlar uchun ham qoida yozing: oxirgi ish kuni berilgan o'tkazma ertasi kuni tushsa, qaysi oyda hisoblanadi.

Shartli misol

Oyning 31-kuni soat 17:30 da 8 mln so'mlik yuk jo'natildi. Xaridorga u 1-kuni soat 10:00 da yetib bordi. Sotuvchi nakladnoyni 31-sanaga yozdi, xaridor esa 1-sanaga kiritdi. 31-sanaga akt tuzilganda sotuvchida 8 mln so'm ortiqcha turadi. Ikki tomon qarz qabul sanasidan boshlanadi deb kelishgan bo'lsa, sotuvchi bu hujjatni «chegara hujjatlar» ro'yxatiga qo'yadi va aktda uni keyingi oyga o'tkazadi yoki izoh qoldiradi. Natijada ikkala tomonda 8 mln so'm keyingi oyga tushadi, farq yo'qoladi. Kelishuv bo'lmasa, har oy shu 8 mln so'mga o'xshash farq paydo bo'laveradi va uni har safar yangidan tushuntirishga to'g'ri keladi.

Odatiy xatolar

• Bir hujjatda sanalarni turlicha yozish: nakladnoyda bir, dasturda boshqa sana.
• Davr yopilgandan keyin hujjatni orqa sana bilan kiritish.
• Hamkor bilan sanalar qoidasini kelishmaslik.
• Oxirgi kundagi to'lovni hisobga olmaslik.
• Chegara hujjatlar ro'yxatini yuritmaslik: ularni har oy qayta qidirish.

Xulosa

Hujjat sanasi va davr chegarasi bir tomonga bog'lanmasa, har oy oxirida hech kim aybdor bo'lmagan farq paydo bo'ladi. Qoida, chegara hujjatlar ro'yxati va hamkor bilan kelishuv uni oldindan yo'qotadi. SkladQarz hujjatlarni bitta sanaga keltiradi, farqlarni sababi, hujjati va javobgari bilan reestrga yozadi va hamkorga ko'rsatish mumkin bo'lgan dalolatnoma loyihasini tayyorlaydi.